Het knikkerpad

We beginnen het nieuwe jaar met een stukje dat goed herkenbaar is voor de oudere Spierdijkers, oftewel mijn klasgenoten van de “Jongens- en Meidenschool”.

Het knikkerpad liep van (vroeger) snackbar “De Buurt” langs (nu) Frank en Sonja Hoebe tot aan het voetbalveld. Ongeveer in 1970 is het knikkerpad veranderd in de weg die er nu ook nog ligt.

In mijn lagere schooltijd lag dat knikkerpad er en daar knikkerden we. Het was een “aangestampt” prutpad. Daarin werd een cirkel gemaakt en dat was de pot. De grote jongens deden “potje 3”  en begonnen vanaf de weg. De kleinere jongens, inderdaad bijna alleen maar jongens, deden “potje 2” en dat was dan verder richting St. George. De bedoeling was om met je lodder naar de pot te spelen en dan de knikkers er uit te “pikken”.  Niet stelen, maar met je lodder tegen die knikkertjes aan werpen zodat die uit de pot rolden.

Bij potje 3 deden soms wel 20 jongens mee en dan stonden er dus 60 knikkers in de pot. Want, potje 3 betekende dat je 3 knikkers in moest zetten om mee te mogen doen. De term knikkers is trouwens helemaal fout hè? Een knikker is namelijk gemaakt van klei en een stuiter van glas. Je mocht toen géén knikkers inzetten, alleen maar stuiters. Die stuiters kon je kopen bij Ben Groot, naast café Duijn of bij Siemen Steur. Ze kostten 1 cent per stuk en waren nieuw, maar je kon ze ook van elkaar kopen en dan kostten ze 0,5 cent. Halve centen had je in mijn tijd ook al niet meer, maar voor een stuiver kreeg je 10 stuiters. Toch noemden we het steevast knikkeren.

Dat knikkeren  hield nog wel wat in. Je had allerlei regels en termen. Om te beginnen moest je voordat het eerste potje begon snel roepen van: “eerste” of daarna “tweede”, etc. Dan mocht je namelijk als eerste starten.  Bij het volgende potje mocht degene die het eerst “dood” was beginnen.

Wanneer was je dood ? Dat was je als je lodder raak gepikt was door een andere lodder. Die ander moest dan wel “dooier” zijn, anders gold dat niet.  Dooier werd je als je met je lodder wat knikkers uit de pot gepikt had. Je mocht niet meer knikkers of stuiters uit de pot pikken dan je “pors”.  Maar, als je bijvoorbeeld 8 knikkers in 1 keer uit de pot pikte en je pikte iemand dood, dan mocht je zijn pors ook hebben. Die was dan  van jou. Als je dus 3 man dood gepikt had, kon je pors wel oplopen tot bijvoorbeeld 10 of meer.

Je kon ook “doodin” raken. Dat was je als je lodder in de pot bleef en er niet meer uit kwam. Als je pors op dat moment 3 was, mochten de anderen er 3 “pleuren”.

Als je  raakt gepikt had, dus als je de knikkers uit de pot of als je iemand (als je dooier was) gedood had, mocht je nog een keer. Als mijn buurman iemand raak pikte en mij dreigde raak te pikken, mocht ik nog snel: “hoogte” of “Quuks” roepen.  Dan moest hij vanaf zijn kin op mijn lodder mikken, dat was hoogte. Of hij moest Quuks doen om jou te raken. Dat was een rare beweging met je vingers.

Ook de lodders waren verschillend. Sommigen hadden “kinderhoofdjes”, dat waren hele grote lodders. Of loodjes, dat waren de mooiste. Dat waren de kogels van een kogellager en die waren van roestvrij staal en die noemden we loodjes. Ook belangrijk was het “rekken”. Dat mocht natuurlijk niet! Je moest je lodder loslaten op de plek waar je hem oppakte. Nog belangrijker: “achter je knikker staan”.  Niet ervóór gaan staan en hem dan achter je benen vandaan halen, zo rekte je alweer een halve  meter soms.

Soms stond er een jongen met zijn gezicht boven de pot, nét voordat we zouden beginnen. Hij stond dan (zogenaamd) te tellen en telde er dan tekort en dan kwam er een noodkreet: “Er staat tekort in”. Dan kwam iedereen aanrennen om zijn pors eruit te halen en dat ging dan meestal ten koste van de kleintjes, die kregen dan niks. Meestal was het gewoon een misselijke streek, maar ja, daar moesten we mee dealen.

Dat knikkeren was ook algemeen aanvaard door de onderwijzers want volgens broer Nico zei meester Langedijk vaak: “Jongens potje afmaken, de klas gaat weer beginnen”.  Dat lijkt mij wel heel vrijblijvend, maar toch…

Wim Laan